Finding Forrester: schrijven, talent en de kracht van jouw verhaal

Films over schrijvers zijn berucht lastig om goed te maken, omdat schrijven van nature niet heel filmisch is. Finding Forrester ontwijkt dat probleem door ons een man te geven die lang geleden één goede roman schreef en nu niets meer schrijft: een kluizenaar die bang is zijn eigen appartement te verlaten. Dat is William Forrester, die vanuit zijn raam op de bovenverdieping met een verrekijker uitkijkt over zijn buurt in de Bronx. Die “man in het raam” trekt de aandacht van zwarte tieners die basketballen op het pleintje beneden, en dat brengt het leven van Jamal Wallace op een keerpunt.

Jamal is een briljante leerling, maar heeft niemand met wie hij zijn briljantheid kan delen. Op school houdt hij zijn intelligentie verborgen, omdat een volwassene opmerkt: “basketball is where he gets his acceptance.” Hij krijgt C’s terwijl zijn SAT-scores aantonen dat hij een A-student is, en hij schittert in het schoolteam. Op een avond, uit baldadigheid of durf, sluipt hij Forrester’s appartement binnen, schrikt zich rot als hij de oude schrijver ontmoet, en daar begint een vreemde vriendschap. Jamal krijgt iemand die zijn teksten echt leest. Forrester krijgt iemand die hem uit zijn winterslaap lokt.

Finding Forrester werd geregisseerd door Gus Van Sant en geschreven door Mike Rich, en heeft enige gelijkenis met Van Sants Good Will Hunting uit 1997, ook een verhaal over een arbeidersjongen met geniale gaven. Toch zijn de verhalen heel verschillend, niet in de laatste plaats omdat Connery’s personage minstens even belangrijk is als dat van Brown, en omdat de film scherp laat zien hoe ingewikkeld het kan zijn voor een slimme zwarte jongen die bang is dat zijn vrienden hem voor slijmbal zullen uitmaken.

De film bevat minstens twee inzichten over schrijven die precies raak zijn. Het eerste is William’s advies aan Jamal dat hij moet stoppen met wachten op inspiratie en gewoon moet beginnen met schrijven. Ik zou dat zelf zo formuleren: de muze bezoekt je tijdens het schrijven, niet ervoor. Het tweede inzicht is subtieler. In een vroege scène glijdt de camera langs de boeken naast Jamal’s bed, en we zien dat zijn smaak breed, goed en gevarieerd is. Alle boeken zijn versleten, behalve één: de paperback van James Joyce’ Finnegans Wake, die er gloednieuw uitziet en geen enkele vouw in de rug heeft. Dat is het boek dat iedereen koopt, maar niemand leest.

De scènes tussen de oude man en de tiener vormen het hart van de film, en het is een genot om de chemie te zien tussen Connery, in zijn vijftigste actejaar, en Brown, in zijn eerste rol. Forrester geeft de jongen allerlei nuttige adviezen over schrijven, waaronder de opmerking: “Women will sleep with you if you write a book.” Dat had Jamal misschien zelf ook wel kunnen bedenken, maar Forrester is nog bemoedigender: “Women will sleep with you if you write a bad book.” Jamal krijgt een beurs voor een particuliere academie. Zijn SAT-score is hoog genoeg dat het geen sportbeurs is, al hoopt het bestuur natuurlijk wel dat hij zal spelen. Onder de docenten bevindt zich de verbitterde Crawford, gespeeld door F. Murray Abraham, toevallig een oude vijand van Forrester, die simpelweg niet kan geloven dat een Afro-Amerikaanse basketballer uit de Bronx op Jamal’s niveau kan schrijven. Daarmee wordt het conflict en de ontknoping opgebouwd, die sommige kijkers zullen doen denken aan Scent of a Woman uit 1992.

Zelf moest ik ook denken aan een andere film, een geweldige: The Loneliness of the Long Distance Runner uit 1962. In beide films weigert een achtergestelde jonge man simpelweg om zich te gedragen als een getrainde zeehond, omdat hij weet dat dat een dodelijke slag zou zijn tegen zijn volwassen beulen. In een film waarin sport een belangrijk thema levert, geeft Jamal’s beslissende keuze het sterkste inzicht in zijn reis tussen twee werelden.

Vanuit het perspectief van de macht van jouw verhaal is dat precies de kern: Jamal’s kracht zit niet alleen in zijn talent, maar in zijn weigering om zichzelf kleiner te maken om anderen gerust te stellen. Zijn verhaal gaat over erkenning, maar ook over zelfbehoud, over durven schrijven, durven denken en durven zijn wie je bent. Dat maakt Finding Forrester meer dan een film over een jongen en een schrijver; het is een verhaal over hoe een stem pas echt gaat tellen wanneer zij zichzelf niet langer verstopt.