De Geliefde 

De Geliefde als archetype laat een personage verlangen, hunkeren en smachten naar de ander. De Geliefde wil niets liever dan met de ander samensmelten. Soms betreft het een verlangen naar meer of zoveel mogelijk geliefden en soms gaat het om die ene?

Doel: Liefde, verbinding, eenheid, opgaan in de ander

Grootste angst: Eenzaamheid, verlies van liefde

Reactie op problemen: Jaloezie, obsessie, verslaving

Opgave: Eigenliefde grenzen stellen

Het karakter van de Geliefde

De Geliefde is actief in een mens als die iets of iemand diep liefheeft. De liefde trekt aan hem en maakt hem aantrekkelijk en charismatisch. De Geliefde verlangt, hunkert en smacht naar de ander en wil volkomen in de ander opgaan. Soms betreft het een verlangen naar meer of zo veel mogelijk geliefden (Don Juan) en soms gaat het om die ene – die ene!

Het verlangen kan zo hevig zijn dat er sprake is van ‘dood of leven’: ‘Ik sterf nog liever dan dat ik zonder je moet leven’. De Geliefde is vaak een drama queen.

Als de Geliefde actief is, is een personage bereid zich op te offeren en volkomen op te gaan in en samen te vallen met de ander. Hij is dan grenzeloos en kan zichzelf makkelijk verliezen in de ander, of opgaan in een bepaalde groep, een overtuiging, een religie of het goddelijke (denk aan de non die in het huwelijk treedt met God).

De uitdaging van de Geliefde is de overgave en de totale volledige liefde beleven, maar dan wel met behoud van identiteit.
Als je de Geliefde opvoert als karakter in jouw verhaal zorg dan voor een sprankelende, charismatische en sexy uitstraling. De Geliefde komt vitaal en enthousiast, gepassioneerd en intens over.

Het wilsverlangen van de Geliefde

De Geliefde wil niets liever dan hartstochtelijke liefde ervaren. En de liefde hoeft niet altijd een ander mens te betreffen. Het kan ook gaan om de liefde voor het leven in het algemeen, voor kinderen, een hobby, een roeping of de natuur. De Geliefde wil zich graag verbinden met anderen, met groepen, en houdt van intimiteit en nabijheid.

Als de Geliefde wil helpen, is dat niet omdat zij de ander als zwak of hulpbehoevend ziet maar als gelijke: zij wil dat anderen groeien en bloeien en wil obstakels uit de weg helpen die dit verhinderen. De aandacht van de Geliefde voor anderen kan overrompelend zijn omdat zij zo graag wil dat liefde, vriendschap en harmonie hersteld worden.

Anderen kunnen verliefd worden op de Geliefde omdat zij zoveel uitstraalt. De Geliefde is genereus en geeft veel van zichzelf en zoekt altijd naar extase.

Valkuilen voor de Geliefde

De Geliefde als archetype heeft ook gevaarlijke schaduwkanten. De Geliefde kan makkelijk overspelig zijn of zich inlaten met mensen die een slechte invloed op hem hebben. Hij of zij kan een obsessieve stalker worden, of verslaafd raken aan seks of opwinding. Zij kan in haar enthousiasme mensen ook pijn doen of buitensluiten. Zij kan zich tevens leeg en ongeliefd voelen als het niet lukt zich te verbinden.

Anderen kunnen de Geliefde als ijdel ervaren, overdreven, als dramatisch of pathetisch. Een voorbeeld daarvan zien we in de film Fatal Attraction waarin de gedumpte minnares Alex, gespeeld door Glenn Close, wraak neemt op haar ex-minnaar en zijn gezin begint te terroriseren. Liefdesverdriet blijkt grote gevolgen te hebben, zowel psychologisch als lichamelijk.

De onmogelijke liefde

De romantische liefde is een onuitputtelijk en uiterst dankbaar onderwerp voor verhalen en films. Of het nu gaat om de onmogelijke liefde, het ontbreken van liefde of om de uiterste consequenties ervan, liefde is misschien wel het meest gebruikte thema sinds we verhalen zijn gaan vertellen.

Pyramus en Thisbe is een verhaal uit de Griekse mythologie over de onmogelijke liefde tussen twee mooie jonge mensen in Babylon en de tragische consequenties daarvan. Pyramus, een van de mooiste jongens, en Thisbe, een van de mooiste meisjes, zijn verliefd op elkaar. Het feit dat ze buren zijn versterkt dit alleen maar. Ze willen graag met elkaar trouwen maar hun ouders verbieden dit.

Tussen de twee aangrenzende huizen bevindt zich een spleet en die geeft de geliefden de gelegenheid in het geheim met elkaar te communiceren. Op een dag besluiten ze s’nachts af te spreken in het mausoleum van Nimus, in de schaduw van een moerbeiboom. Thisbe gaat naar de afgesproken plaats en wacht onder een boom. Plotseling ziet ze een leeuwin, die haar dorst lest in een naburige bron. De leeuwin heeft een bebloede muil, omdat ze net een stel runderen heeft verorberd. Thisbe schrikt en vlucht naar een grot. Tijdens haar vlucht verliest ze haar sluier. De leeuwin vindt de sluier en verscheurt deze met haar bebloede muil. Als Pyramus even later bij de moerbeiboom komt, ziet hij in het zand sporen van een leeuw en de bebloede sluier van Thisbe. Pyramus denkt dat Thisbe is opgegeten door het wilde dier en besluit een einde te maken aan zijn eigen leven: zonder Thisbe kan hij niet verder leven. Hij voelt zich schuldig omdat hij te laat op de afgesproken plek aankwam, laat zich op zijn zwaard vallen en sterft. Even later komt Thisbe terug uit de grot en ziet haar geliefde dood op de grond liggen. Wanhopig besluit ook zij dat ze niet kan leven zonder haar eeuwige liefde; ze plaatst het zwaard, dat nog lauw is van Pyramus bloed, onder haar ribben en stort zich erop. Wanneer de twee dode geliefden gevonden worden, leggen hun ouders hen samen op een brandstapel en hun as wordt in één urn verzameld om toch nog te voldoen aan hun wens om samen te zijn. Romeo en Julia, inderdaad, maar dan van een millennium eerder. ‘Liefde is sterker dan de dood’, is het adagium bij deze verhalen.

Obstakels drijven het verhaal voort

Het thema van de onmogelijke liefde zien we in tal van verhalen en mythen terug. En het idee dat de liefde onmogelijk is hoort natuurlijk bij een goed verhaal. Familie, wetten en normen staan in de weg.

Een bekend voorbeeld van zo’n onmogelijke liefde is de tragische liefdesgeschiedenis van Romeo en Julia, die elkaar niet mogen zien van hun beider families – een thema dat ook gebruikt is voor West Side Story

Een van de meest gebruikte en herschreven liefdesverhalen is dat van Tristan en Isolde, een middeleeuwse legende. Het verhaal is door talloze schrijvers en kunstenaars bewerkt, onder andere door Wagner.

Ook hier staat een onmogelijke liefde centraal. Door een toverdrank worden Tristan en Isolde verliefd op elkaar. Maar Isolde moet trouwen met de koning en Tristan vertrekt naar het buitenland om haar te vergeten. Maar de liefde is sterker. Uiteindelijk vinden ze elkaar en worden ze in de dood verenigd.

Moderne liefdesverhalen

In Brokeback Mountain (2005) een film die gebaseerd is op een kort verhaal van Annie Proulx, vertelt regisseur Ang Lee een episch liefdesverhaal, dat zich afspeelt tegen de achtergrond van een uitgestrekt en verlaten Texas. De film vertelt het verhaal van twee jonge mannen – cowboys – die elkaar in de zomer van 1963 ontmoeten en verliefd op elkaar worden. Hun verboden liefde brengt vele levens aan het wankelen en de complicaties zorgen voor een tragische afloop.

Consequenties van de liefde, schuld en schaamte

Behalve om een onmogelijke liefde kan het ook gaan om de uiterste consequenties van de liefde, zoals in Amour, een film van Michael Haneke uit 2012. Het verhaal gaat over een bejaard echtpaar waarvan de vrouw een herseninfarct krijgt en langzaam aftakelt onder de ogen van haar man, die haar wil behoeden voor een leven in een verzorgingstehuis, consequenties trekt uit zijn liefde en een einde aan haar leven maakt.

Of denk aan Sophie uit de film Sophie’s Choice (1982) van Alan Pakula, waarin een kampbewaarder de Joodse Sophie dwingt te kiezen tussen haar zoontje en haar dochtertje. De tot het uiterste getergde Sophie kiest uiteindelijk voor haar zoon, maar de jongen bezwijkt uiteindelijk aan een ziekte. Sophie komt nooit meer over deze keuze heen.

Tragedie of komedie

De typische love story kan goed of slecht aflopen. In veel gevallen zien we een tragisch einde. De plot van de tragische liefdesgeschiedenis is eenvoudig: twee mensen hebben elkaar lief, maar kunnen die liefde niet consumeren omdat wetten, normen of andere obstakels in de weg staan. De onmogelijkheid om de tegenstellingen te verzoenen wordt dan gethematiseerd. Daarmee wordt verteld dat de liefde enerzijds sterker is, maar anderzijds dat de liefde niet tot wasdom kan komen in een omgeving die die niet erkent.

Maar er zijn ook vele happy endings, zoals in veel sprookjes en in romantische komedies. In die gevallen zie je dat de liefdesgeschiedenis eindigt met een huwelijk of een blijvende verbintenis. In deze verbinding worden de tegenstellingen en conflicten van de omgeving opgelost en verenigt de gemeenschap zich. Voorbeelden zijn:

• Notting Hill: een eenvoudige boekverkoper (Hugh Grant) wordt verliefd op een wereldberoemde Hollywoodster (Julia Roberts)

• As Good as It Gets. Een neurotische, ongevoelige schrijver (Jack Nicholson) moet voor de hond van zijn buurman zorgen en leert van een alleenstaande moeder en serveerster (Heleen Hunt) hoe hij met zijn gevoel kan leren omgaan.

• Amelie. Een Franse serveerster (Audrey Tautou) wijdt haar leven aan het gelukkig maken van anderen, en ontdekt dat ze verliefd is op een man wiens fotoalbum ze heeft gevonden.

• Annie Hall. De neurotische, intellectuele comedian Alvy (Woody Allen) ontmoet de onzekere nachtclubzangeres (Diana Keaton). Terwijl zij zich onderdompelt in de glitterwereld van feestjes, muziek en drugs, worstelt Alvy met zijn vele neuroses.

De plot van de romantische komedie is vrij simpel: er moeten innerlijke of uiterlijke obstakels worden overwonnen om de liefde te laten slagen. Soms zijn dat innerlijke angsten, obsessies, ongevoeligheden of de onmogelijkheid om te communiceren, maar soms zijn het ook obstakels in de externe omgeving, zoals verschil in milieu, fysieke afstand en levensstijl.

Narcisme

De mythe van Narcissus vertelt het verhaal van de zoon van een riviergod en een beeldschone nimf. Narcissus is een bloedmooie jongeman met gouden krullen en een oogverblindend lichaam dat veel meisjesharten op hol brengt. Maar er is iets geks: Narcissus kan geen liefde en genegenheid teruggeven. Hij kan met niemand een relatie aangaan, en dat wordt zijn ondergang.

De nimf Echo, die alleen de laatste paar woorden kan herhalen als iemand iets tegen haar zegt, is stapelverliefd op Narcissus, maar die ziet haar niet staan. Echo doet alles om hem te verleiden, maar hij beledigt haar en zij kwijnt uit wanhoop weg. Ze wordt dunner en dunner, en uiteindelijk blijft alleen haar stem over.

De nimfen in het bos zijn zo verontwaardigd over hoe Narcissus Echo heeft behandeld dat ze de godin Artemis om een gepaste straf vragen.

Artemis vraagt aan de god Eros of hij iets kan verzinnen. Eros weet wel iets: ‘Ik maak hem ziek van eigenliefde’. En als Narcissus dan op een dag wat water wil drinken uit een meertje en zijn eigen spiegelbeeld ziet in het wateroppervlak, wordt hij verliefd op zichzelf. Hij kan maar niet genoeg van zichzelf krijgen, totdat hij op een dag zijn evenwicht verliest en het water inglijdt, en verdrinkt.

Een narcist kan geen relatie aangaan met een ander. Hij is niet in staat liefde te geven en te ontvangen. In verhalen kunnen narcisten het goed doen als antagonist. Juist om het gebrek aan liefde te thematiseren kun je je hoofdpersonage in een relatie plaatsen met een narcist.
Stel je hebt een vrouwelijke hoofdpersoon die intens naar de liefde van een narcistische man verlangt en die niet kan krijgen. Ze zal haar eigen weg moeten gaan omdat ze anders net als de nimf Echo wegkwijnt.

Dit thema komt terug in Tolstojs Anna Karenina waarin graaf Vronsky Anna betovert met zijn knappe uiterlijk en hoffelijke manieren. Hij houdt ervan een romantisch spelletje met haar te spelen, maar is zich er niet van bewust dat hij haar pijn doet omdat hij zijn vrijheid belangrijker vindt dan haar.

Basisplot van de Geliefde

De meest gebruikte en universele plotlijn is die waarin de Geliefde wil samensmelten met de ander maar een of meer obstakels moet overwinnen om het begeerde object te veroveren. Dit kunnen interne of externe belemmeringen zijn. Als het lukt, eindigt het verhaal met een huwelijk of een kus; als het mislukt, eindigt het vaak met de dood en spreken we van een tragedie.

Grote valkuil in de Geliefde plot is dat de Geliefde zichzelf verliest in de liefde – of de gevolgen daarvan – en de grenzen van de eigen identiteit vervagen. Dat biedt tal van mogelijkheden voor verhaallijnen.

Mogelijkheden om jouw verhaal te versterken

De romantische liefde is een onuitputtelijke bron voor verhalen, romans, films, opera en beeldende kunst en het is tegelijk het grootste mysterie van het leven. Hoewel die vaak als zoetsappig wordt verbeeld, bestaat de liefde niet zonder pijn en moeite. Een liefdesrelatie is een hell of a job, en tegelijkertijd dé gelegenheid voor personages om zichzelf te leren kennen, om te groeien en nieuwe emotionele mogelijkheden aan te boren. Liefde houdt je personages een spiegel voor en eist van hen overgave.

Bij een ideale relatie moet er worden losgelaten, moet een diep vertrouwen worden aangewakkerd en moet geduld worden betracht. En daar gaan de die liefdesverhalen allemaal over: over vertrouwen, loslaten, schaamte overwinnen, verdedigingspatronen opgeven en pantsers van angst afbreken.

Wat zegt de Geliefde?

“Ik ben gepassioneerd en hou van mensen in het algemeen. Ik vind vervulling in de relaties die ik heb. Ik vind het fijn om me te verbinden en me helemaal over te geven, maar ook om andere mensen met elkaar in contact te brengen. Intimiteit is heel belangrijk voor me. Ik ben romantisch en voel me alleen compleet als ik verliefd ben en op kan gaan in de ander. Ik zoek extase”.

Kwaliteiten van de Geliefde: Overgave, toewijding, liefde voor het leven, passie.

Valkuilen van de Geliefde: Obsessies, jaloezie, verslaving, verlies van het zelf

Waar de Geliefde niet tegen kan: Gevoelloosheid, hardheid, ontoegankelijkheid, frigiditeit

Ontwikkelingspotentieel van de Geliefde: Liefde voor het zelf ontwikkelen, grenzen stellen, evenwichtige relaties aangaan

Variaties op dit archetype: Muze, Verleidster, Minnaar, Dilettante, Diva, Seksverslaafde, Charmeur, Playboy, Adonis

Reactie op veranderingen: Liefhebben en overgave

Karakters die de Geliefde omringen: De begeerde geliefde, rivalen, vertegenwoordigers van de heersende norm die de liefde onmogelijk maken of de Geliefde tot een onmogelijke keuze dwingen

Voorbeelden van personages volgens het archetype van de Geliefde: Romeo en Julia, Tristan en Isolde, Don Juan, personages uit Notting Hill, Annie Hall en Brokeback Mountain

Vragen en opdrachten rond de Geliefde

• Wie is het object van verlangen in jouw verhaal?
• In welk opzicht is de Geliefde in jouw verhaal grenzeloos?
• Wie of wat staat de overgave en de totale beleving van de liefde in de weg?
• Wat onderneemt de Geliefde in jouw verhaal om met de ander samen te zijn? Wat is hij bereid op te offeren?
• Waar zit de neiging tot verslaving en overgave?