“The Pale Blue Eye”, geschreven en geregisseerd door Scott Cooper en met in de hoofdrol zijn vaste acteur Christian Bale, dat zich afspeelt in de meer ruige Hudson Valley in New York dan nu in 1830, is door en door doordrenkt van sombere wintersheid. De cinematografie van Masanobu Takayanagi reproduceert soms een prachtig soort grijstinten, onderbroken door flitsen van blauw water en de blauwe uniformen van de cadetten van de West Point Military Academy, de toenmalige jonge instelling waar veel van de actie van het verhaal zich afspeelt. De kilte past natuurlijk bij het verhaal.
Op de Academie wordt een cadet, Fry genaamd, niet alleen dood aangetroffen – door ophanging, zo wordt eerst aangenomen – maar met uitgesneden hart. De buitengewoon bange opzichters van de school, bang voor schandalen die de plaats de doodsteek zouden kunnen toebrengen, schakelen een gepensioneerde politieagent in om het te onderzoeken. Augustus Landor, gespeeld door Bale, is een eenzame ‘cottager’, een weduwnaar wiens nog niet helemaal volwassen dochter een paar jaar eerder zijn huis heeft verlaten. Hij drinkt graag, heeft een slaappartner in een hartelijke herbergier (Charlotte Gainsbourg) en is ondanks zijn droge humor vatbaar voor melancholie. Hij zou ooit een bekentenis van een crimineel hebben gekregen met niets meer dan een ‘doordringende blik’. Het verwijderen van de harten van lijken – er komt er nog een – suggereert nogal wat. En al snel snuffelt Landor in kwesties van duivelsaanbidding. Een cadet die de rechercheur heeft geobserveerd, vindt die aanwijzing niet geloofwaardig. De moordenaar, zo benadrukt hij, was ‘een dichter’. Deze cadet is ene Edgar Allan Poe, een gevoelige outcast onder militaristische opscheppers en natuurlijk zelf een toekomstige dichter. Op een griezelige manier gespeeld door Harry Melling, die op dezelfde manier rondspookte in “The Ballad of Buster Scruggs”, wordt Poe onder de hoede van Landor genomen. Het duo heeft bijzondere belangstelling voor de arts van de academie, Daniel Marquis (Toby Jones), en zijn familie. Deze clan zou de Addams familie een run voor zijn geld kunnen geven. Mevrouw Marquis is vastbesloten om het porselein in minder dan een oogwenk kapot te maken. Dochter Lea (Lucy Boynton) speelt prachtig piano en is erg benauwd en lijdt aan wat hier wordt aangeduid als ‘de vallende ziekte’. Natuurlijk wordt Edgar verliefd op haar – alle andere jongens op West Point ook. Lea merkt op dat Edgar’s morbiditeit hem goed uitkomt, en hij draagt op zijn beurt zijn poëtische meditaties over ‘Lenore’ voor haar voor. De titel van het verhaal is daarvan afgeleid.
Aangepast naar een roman van Louis Bayard, is “The Pale Blue Eye” een van die mysteries met zo’n beperkte cast van personages / verdachten dat het hoofdverhaal een soort schijnbeweging lijkt, en dat is het ook. Wanneer je je afvraagt waarom een acteur die zo formidabel is als Bale tekende voor een rol waarin hij een paar moorden oplost en bijdraagt aan de ontwikkeling van een grote Amerikaanse literaire figuur en niet veel anders, dan deed hij dat niet. . Pas nadat het zogenaamd centrale mysterie is opgelost, legt “The Pale Blue Eye” zich volledig toe op zijn eigenlijke zaken en dient hij volledig een verhaal van verlies en verkeerde oplossing. Bale’s karakterisering, subtiel en enigszins raadselachtig overal, bloeit hier. En uiteindelijk schroeit. De film eert de echte figuur die onder andere de betwistbare maker van het Amerikaanse detectiveverhaal zou worden, terwijl hij op zichzelf een huiveringwekkend licht werpt op de donkere uithoeken van het menselijk hart.