Wat bedoel ik met ‘verhaal? Ik heb niet de intentie om jou tips te geven over de technieken om verhalen te vertellen die het gewenste effect hebben op luisteraars.

Ik wil het meest boeiende verhaal over storytelling exploreren – namelijk, hoe wij verhalen vertellen over onszelf tegen onszelf. Het idee van ‘jouw eigen verhaal’ is zo krachtig, zo vertrouwd, dat ik het nauwelijks zie als een metafoor, alsof het een nieuwe lens is om naar het leven te kijken. 

Jouw verhaal is jouw leven. Jouw leven is jouw verhaal.  

“I don’t think any word can explain a man’s life,” zegt één van de onderzoekers van het warenhuis met schatten dat Charles Foster Kane heeft achtergelaten. Dan krijgen we de fameuze series van beelden leidend tot de closeup van het woord “Rosebud” op een slede die in de haard is gegooid, de punt verteerd door de vlammen. We herinneren ons dat dit de slede is uit Kane’s kindertijd, die  men hem heeft afgenomen toen hij weggerukt werd van zijn familie en naar het oosten werd gestuurd naar een internaat. Rosebud is symbool van de zekerheid, hoop en onschuld van de kindertijd, waaraan een man zijn hele leven kan besteden om het terug te winnen. Het is dit verlangen dat volwassenen leren te onderdrukken. “Maybe Rosebud was something he couldn’t get, or something he lost,” zegt Thompson, de journalist die de puzzel van Kane’s laatste woorden op zijn sterfbed krijgt toegewezen. “Anyway, it wouldn’t have explained anything.” 

Wanneer de films die we kijken ons raken, doen ze dat omdat zij ons fundamenteel herinneren aan wat het meest waar of mogelijk is in het leven – zelfs wanneer het een escapistisch romantisch verhaal is of een sprookje of een mythe. Wanneer jij mens bent, vertel jij jezelf verhalen – positieve verhalen en negatieve verhalen – bewust en veel meer dan dat, onbewust. Verhalen die een episode of een jaar of een semester, of een weekeinde of een relatie of een seizoen of een heel leven beslagen.

Onszelf verhalen vertellen helpt ons te navigeren door het leven omdat zij structuur en richting bieden.  We zijn in feite geprogrammeerd om verhalen te vertellen. Het menselijk brein heeft zich ontwikkeld tot een verhalen-creërende machine die alles neemt wat het tegen komt, maakt niet uit hoe ogenschijnlijk willekeurig en legt er ‘chronologie en oorzaak – en – effect’ aan op. We zoeken automatisch en vaak onbewust naar een verklaring waarom dingen gebeuren en ‘zulke dingen gebeuren’ is geen verklaring.

Verhalen bieden betekenis in de chaos; zij organiseren en geven context aan onze zintuiglijke ervaringen, die anders niet meer dan een vrij kleurloze opeenvolging van feiten zouden zijn. Feiten zijn betekenisloos tot je er een verhaal om heen creëert.

Met ‘verhaal’ bedoel ik die verhalen die wij creëren en onszelf en anderen vertellen en die de enige realiteit vormen die we ooit zullen kennen in dit leven. Onze verhalen kunnen wel of niet kloppen met de echte wereld. Zij kunnen ons al dan niet inspireren om hoopvol actie te ondernemen om onze levens te verbeteren. Zij kunnen ons al dan brengen waar we uiteindelijk willen gaan. Maar aangezien onze bestemming onze verhalen volgt, is het noodzakelijk dat we alles in onze macht doen om onze verhalen krachtig te krijgen.

“Citizen Kane” weet dat de slede niet het antwoord is. Het verklaart wat Rosebud is, maar niet wat Rosebud betekent. De constructie van de film toont hoe onze levens, nadat we overleden zijn, alleen voortleven in de herinneringen van anderen en deze herinneringen stuiten op de muren die we oprichten en de rollen die we spelen. Er is de Kane die schaduw figuren maakte met zijn vingers en de Kane die zijn minnares verkoos boven zijn huwelijk en politieke loopbaan, de Kane die miljoenen mensen vermaakte en de Kane die alleen stierf.

Verhalen zijn overal in het leven. Misschien is jouw verhaal dat jij verantwoordelijk bent voor het geluk en het leven van dozijnen mensen in jouw omgeving en jij de niet gewaardeerde held bent. Wanneer je focus ligt op één subplot – jouw onderneming – dan is jouw verhaal misschien dat jij de belangrijke projecten in jouw onderneming oprecht wilt uitvoeren, maar je wordt tegengehouden op een belangrijke manier. Misschien is jouw verhaal dat je achter van alles aan moet jagen zelfs al heb je al veel (misschien te veel) omdat het punt is om meer en meer te bezitten – geld, prestige, macht, controle, aandacht. Misschien is jouw verhaal dat jij en jouw kinderen geen echte connectie kunnen vinden. Of jouw verhaal is in essentie een afwijzing van een ander verhaal – en alles wat je doet wordt gefilterd door die afwijzing.

Het verhaal van “Lawrence” is niet zo sterk vanwege gewelddadige vecht scenes of goedkoop melodrama, maar vanwege David Lean’s vaardigheid om zich voor te stellen hoe het eruit zou zien als aan de horizon van de woestijn een puntje opduikt dat langzaam aan uitgroeit in een menselijk wezen. Hij moest weten hoe dat voelde voor hij zich ervan kon overtuigen dat het project een kans had om succesvol te zijn. 

Verhalen zijn overal. Jouw lichaam vertelt een verhaal. De lach of frons op jouw gezicht, jouw schouders naar achteren vol zelfvertrouwen of in elkaar gezakt in vertwijfeling, de levendigheid of vermoeidheid in jouw tred, de sprank van hoop en vreugde in jouw ogen of de nietszeggende starende blik, jouw fitheid, de omvang van jouw buik, de uitstraling en fitheid van jouw fysieke uiterlijk, jouw overall presentatie – ze maken allemaal deel uit van jouw verhaal,  ze is zichtbaar voor iedereen. We beoordelen boeken aan de hand van hun cover niet alleen omdat we geprogrammeerd zijn om snel te oordelen maar ook omdat de cover zo vaak verbazingwekkend accurate aanwijzingen geeft over wat er binnen aan de hand is. Wat is jouw verhaal over jouw fysieke zelf? Werkt het echt voor jou? Kan het jou brengen waar jij wil op de korte termijn? Over tien jaar? Dertig jaar?

Je hebt een verhaal over jouw onderneming, hoewel jouw versie van het verhaal sterk kan afwijken van het verhaal van jouw klanten of zakenpartners. Je hebt een verhaal over jouw familie. Alles dat jouw energie consumeert kan een verhaal zijn, zelfs als we het niet altijd een verhaal noemen. Er is het verhaal over jouw relatie. Het verhaal over jij en eten, of jij en woede of jij en onmogelijke dromen. Het verhaal over jij, de vriend. Het verhaal over jij, jouw vaders zoon of jouw moeders dochter.  Sommige van deze verhalen werken en sommigen falen. Mijn ervaring is dat een verbazingwekkende hoeveelheid van deze verhalen, zodra ze zijn geïdentificeerd tragisch gevonden worden – niet door mij – maar door de mensen die hen leven.

Lawrence of Arabia is niet een simpele biografie of een avonturenfilm – hoewel het beide elementen bevat – maar een film die de woestijn gebruikt als een podium voor de  flamboyance van een gedreven, merkwaardige man. Hoewel het waar is dat Lawrence betrokken was bij het inlijven van de woestijn stammen voor de Britse kant in de 1914-17 campagne tegen de Turken, suggereert de film dat hij minder uit patriottisme handelde dan uit de behoefte om de conventionele Britse samenleving af te wijzen en ervoor koos zich te identificeren met de wildheid en theatrale karakter van de Arabieren. Er was ook een sexuele component, met betrekking tot zijn masochisme.

Is Dat Jouw Verhaal?

Met relatief weinig variatie vertellen helden en heldinnen verhalen over vijf belangrijke onderwerpen.

1. Ondernemen/Werk
2. Familie
3. Gezondheid
4. Vriendschappen
5. Geluk

Door jezelf kernvragen te stellen over hoe jij jezelf voelt over wat je doet en hoe jij jezelf gedraagt – en door te proberen ze eerlijk te beantwoorden, natuurlijk – begin je de dynamiek van jouw verhaal te identificeren.

Jouw verhaal over jouw ondernemen en werk 

Je hebt een verhaal te vertellen over jouw passie voor jouw werk en wat het voor jou betekent.  En omdat meer dan de helft van jouw waakzame leven geconsumeerd wordt aan werken of ondernemen is het belangrijk hoe we dit verhaal vormgeven. Essentieel voor onze kans op passie en geluk.

Wat is jouw relatie met jouw werk? Is het een last of een genot? Diepe bevrediging of een verslaving? Wat drijft jou om elke dag op te staan en naar jouw werk te gaan? Het geld?. Is de drijvende kracht verhoogd prestige, macht, sociale status? Een gevoel van intrinsieke bevrediging? De bijdrage die je levert? Is het een doel op zichzelf of een middel tot iets anders? Voel je jezelf gedwongen om te werken of geroepen om te werken? Ben je volledig geëngageerd met jouw werk? Hoeveel van jouw talent en vaardigheid worden volledig ontbrand?

Wat is de dominante toon van jouw verhaal – geïnspireerd? Uitgedaagd? Teleurgesteld? Gevangen? Overweldigd?

Brengt het verhaal dat jij jezelf tegenwoordig vertelt waar jij wilt gaan in jouw leven? Wanneer jouw verhaal over werk niet oplevert wat jij wilt, welk verhaal vertel jij jezelf dan om het te rechtvaardigen? Zeker gezien de tienduizenden uren die erin gaan zitten?

Stel je had het geld niet nodig: zou je elke dag blijven werken? Schrijf de vijf dingen over werken of jouw onderneming op die je zou willen blijven doen, wanneer geld geen belang had.

Jouw Verhaal over Jouw Familie  

Wat is jouw verhaal over jouw familie leven? In het grotere verhaal, hoe belangrijk is familie voor jou? Werkt jouw huidige verhaal over familie voor jou? Is de relatie met jouw echtgenoot, jouw vrouw of significante ander waar jij wil dat het is? Is het zelfs  dicht bij waar jij wil dat het is? Of is er een onoverbrugbare kloof tussen het niveau van intimiteit, verbinding en intensiteit die je voelt met hem of haar en het niveau dat je wilt beleven?

Werkt jouw verhaal over jouw kinderen voor jou?  Het verhaal over jouw ouders? Jouw broers en zussen? Andere familie-leden?

Wanneer je doorgaat op ditzelfde pad, wat is de relatie die je waarschijnlijk zult hebben, jaren vanaf nu met ieder van jouw familie leden? Wanneer jouw verhaal niet werkt voor jou met één of meer sleutelpersonen, wat is het verhaal dat jij jezelf vertelt om door te gaan met dit patroon? In welke mate verwijt je jouw drukke werk of onderneming voor niet volledig engageren met jouw familie? Jouw onderneming of werk is de reden dat je niet geëngageerd bent met de belangrijkste mensen in jouw leven? Hoe gebeurt dit? Volgens welk verhaal dat jij jezelf vertelt is het zelfs mogelijk om volledig geëngageerd te zijn met jouw werk en ook met jouw familie?

Jouw Verhaal over Jouw Gezondheid 

Wat is jouw verhaal over jouw gezondheid? Hoe goed heb jij jouw best gedaan voor jezelf? Welke waarde hecht jij aan jouw gezondheid, en waarom? Wanneer je doorgaat op dit pad, wat zullen dan de waarschijnlijke gezondheid consequenties zijn? Wanneer jij niet volledig geëngageerd bent met jouw gezondheid, wat is dan het verhaal dat jij jezelf en anderen vertelt –  vooral jouw partner, jouw kinderen, jouw dokter, jouw collega’s en iedereen die tegen jou op kan kijken – dat jou in staat stelt hierin door te zetten?  Wanneer je plotseling wakker wordt in de realiteit dat jouw gezondheid verdwenen was, wat zouden de consequenties zijn voor jou en iedereen waar jij om geeft? Hoe zou je jezelf voelen als het einde van jouw verhaal door één feit gedomineerd werd – dat jij onnodig jong gestorven bent?

Beschouw jij jouw gezondheid als slechts één van de verschillende belangrijke verhalen over jezelf maar nauwelijks in de top? Komt het in de top 3? Top 5? Wanneer je overgewicht hebt of continue meer in gewicht aankomt in de afgelopen jaren; wanneer je rookt; wanneer je slecht eet; wanneer je infrequent uitrust en nooit diep uitrust; wanneer je zelden sport, wat is het verhaal dat jij jezelf vertelt waarin jij uitlegt hoe jij omgaat, of niet omgaat, met deze kwesties? Is het een verhaal met een ritme of reden? Geloof je dat tijd steken in sport of anderszins op jezelf letten, vooral tijdens de werkdag, een slecht voorbeeld geeft?

Gegeven jouw fysieke zelf en de manier waarop jij jezelf presenteert verwacht je dat het verhaal dat jij jezelf vertelt hetzelfde is dat anderen horen? Kan het enorm afwijkend zijn, bekeken vanuit hun perspectief?

Jouw Verhaal over Vriendschappen 

Wat is jouw verhaal over vriendschap? Volgens jouw verhaal, hoe belangrijk zijn vrienden? In hoeverre ben je volledig geëngageerd bij hen? (dat is niet uitrekenen hoe vaak je hen ziet maar wat jullie doen en hoe jullie zijn wanneer jullie bij elkaar zijn). Wanneer hechte vriendschappen belangrijk voor jou zijn, maar nog niet gebeuren in jouw leven, wat is het verhaal dat jij jezelf vertelt dat dit tegenhoudt?

In welke mate zijn vriendschappen belangrijk voor jou om te realiseren wat jij wilt en nodig hebt in het leven? Wanneer je weinig of geen vrienden hebt, waarom is dat zo? Is dit een relatief recente ontwikkeling –  bijvoorbeeld iets dat gebeurd is sinds je getrouwd bent, of een gezin bent begonnen of meer tijd steekt in jouw werk, of een promotie hebt gekregen of gescheiden bent of een belangrijk verlies hebt geleden of verhuisd bent?

Wanneer je denkt aan jouw beste vriendschappen in de laatste vijf jaren, kun je zeggen dat één van hen gegroeid en verdiept is? Mensen die een beste vriend op het werk hebben, hebben een zeven keer grotere kans om geëngageerd te zijn op hun werk, krijgen meer gedaan in minder tijd, maken minder fouten en meer kans om te innoveren en nieuwe ideeën te delen. .

Stel je had geen vrienden – hoe zou dat zijn? Dit kan een morbide oefening zijn maar schrijf drie manieren op waarin helemaal geen vrienden hebben jouw leven armer maakt (niemand om je te wenden in tijden van crisis en feestjes, niemand om jouw overlijden te betreuren, etcera).

Brengt jouw Verhaal jou naar waar je naar toe wil?

Om jouw verhaal dat jij jezelf vertelt over jezelf te herschrijven moet je het eerst identificeren. Om dit te doen moet je de vraag beantwoorden: In welke belangrijke gebieden van mijn leven is het helder dat ik niet mijn doelen kan bereiken met het verhaal dat ik heb? 

Alleen nadat je jezelf hebt geconfronteerd met deze vraag en haar bevredigend beantwoord hebt kun je verwachten een nieuwe realiteit op te bouwen – gebaseerd op verhalen die jou zullen brengen waar jij naar toe wilt gaan.

Jouw leven is het belangrijkste verhaal dat jij ooit zult vertellen en je bent het op dit moment aan het vertellen, of je dat nu weet of niet. Van jongs af aan vertel je jezelf meerdere verhalen over jouw leven. Verhalen die een thema hebben, een toon, een veronderstelling –  of je er jezelf bewust van bent of niet.  Sommige verhalen maken jouw leven beter, sommige slechter. Niemand heeft geen materiaal voor een verhaal. Iedereen heeft een verhaal.

Onze capaciteit om verhalen te vertellen is geloof ik één van onze meest diepgaande gaves. Misschien is de werkelijke kracht van de verhaal metafoor het beste te begrijpen door deze schijnbare tegenstelling:  we gebruiken het woord ‘verhaal’ om de wildste dromen te omschrijven (het is maar een verhaal…) en tegelijkertijd een onopgesmukte  beschrijving van de werkelijkheid (okay wat is het echte verhaal). Wat een range is dat?

De uitdaging? De meesten van ons zijn geen schrijvers. Dat is wat we hier proberen te doen. Ten eerste exploreren hoe diepgaand jouw verhaal is qua impact op jouw leven en ten tweede om het te herschrijven.